Zamość Śródmieście – Zwiedzanie – Arsenał

Arsenał, piętrowy, długi (63 m), mało efektowny budynek na pd. od pałacu, jest najstarszą, obok pałacu, budowlą Zamościa, wzniesioną w 1. 1582—83 przez B. Moranda.

Zbrojownia (w źródłach nazywana „cekhausem”), ufundowana przez Jana Zamoyskiego, dzięki nagromadzonym tu przez hetmana trofeom zdobytym podczas wojny z Moskwą i w czasie innych szczęśliwych wypraw oraz dzięki darom różnych miast i osobistości — o czym informowała tablica fundacyjna z 1582 we wnętrzu — pełniła niejako funkcję muzeum zwycięskiego oręża polskiego. Od XVI w. była odwiedzana przez gości i dyplomatów zagranicznych. Okazałe działo z tego zbioru, podarowane hetmanowi przez miasto Rygę w 1583, znajduje się do dziś na Wawelu (gipsowy odlew w Muzeum Ziemi Zamojskiej). Pieczę nad arsenałem sprawowali tzw. ceikwartowie, którzy często łączyli to stanowisko z funkcją inżyniera wojskowego i architekta, np. Jan Michał Link (XVII w.) czy Jerzy de Kawe (XVIII w.).
Z arsenału hetmańskiego, pierwotnie parterowego, zachowało się w przyziemiu obszerne wnętrze w formie dwunawowej hali z filarami, sklepionej krzyżową kolebką. Istnieją też podobnej wielkości i układu sklepione piwnice, dziś niedostępne, gdyż zasypane w XIX w. Przy fasadzie pd. była brama w stylu maniery stycznym o surowych formach fortecznych, podobnych do bram miasta; widoczny jest z niej tylko rustykowany portal w głębi XIX-wiecznego portyku. Po pożarze arsenału w 1658 lub nieco wcześniej zbudowano po bokach bramy kamienne schody prowadzące na wysokie poddasze.

Przed oblężeniem twierdzy w 1813 drewniana konstrukcja dachowa została rozebrana.

Dzisiejszy skromny wygląd zawdzięcza arsenał przebudowie klasycystycznej za czasów gen. Mallet-Malletskiego w 1. 1820—25, kiedy to nadbudowano I piętro, obudowano pierwotną bramę trójarkadowym boniowanym portykiem i skuto obramienia okienne. Późniejsze oszpecające przeróbki i niewłaściwe użytkowanie doprowadziły do zatarcia w niemałym stopniu walorów artystyczno-historycznych arsenału i do groźby zawalenia sklepień. Szczęśliwie obiekt został poddany pracom konserwatorskim i ma być przekazany wkrótce na siedzibę muzeum historyczno-wojskowego.

Na pd. zach. od arsenału na dawnym bastionie ziemnym nr III widzimy ceglane mury częściowo zachowanego na ds zań,ca. Zbudowany jest na planie prostokąta, nakryty dachem dwuspadowym, utrzymany w formach neogotyckich, z 4 ostrołukowymi wnękami arkadowymi i strzelnicami szczelinowymi w dłuższych bokach. Nadszaniec wzniesiony w 2 tercji XIX w., po 1866 częściowo zburzony, służy obecnie celom mieszkalnym.

Od arsenału przechodzimy na pd. do d. Bramy Szczebrzeskiej.

You May Also Like

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *