ZAMOŚĆ W POLSCE LUDOWEJ

Budowa nowego życia po wyzwoleniu w 1944 nie była na początku łatwa, wobec wyniszczenia przez hitlerowskiego okupanta ok. 40% mieszkańców przedwojennego Zamościa, w tym znacznej liczby inteligencji, a także w związku z trudnym procesem utrwalania władzy ludowej na tym terenie. Na zasadnicze zmiany wynikające z nowej socjalistycznej struktury gospodarczej też trzeba było poczekać kilka lat. Znaczny proces inwestycyjny rozpoczął się w Zamościu dopiero w 1951, powodując szybszy napływ ludności do miasta. Gdy w 1946 Zamość liczył 20,9 tys. mieszkańców, to w 1957 osiągnął stan przedwojenny, czyli 26,5 tys. mieszkańców, w grudniu 1970 — 34,7 tys., a w grudniu 1975 — 39,1 tys. Wyraźne ożywienie nastąpiło dzięki uruchomieniu nowych zakładów w 1. 1965—75. W 1970 w gospodarce uspołecznionej było zatrudnionych ok. 16 tys. osób, z czego w przemyśle ok. 6,4 tys. osób, czyli 40% wszystkich zatrudnionych. A w 1975 liczba ta wzrosła do 22 tys., z tego w przemyśle 11 tys., czyli 50%.

Wskutek wydatnych nakładów inwestycyjnych od 1951 powstał w Zamościu poważny ośrodek przemysłu spożywczego, mający znakomite zaplecze w hodowli i uprawach rolnych na żyznych ziemiach Zamojszczyzny. W 1. 1951—61 powstały wielkie Zakłady Mięsne zatrudniające 1,7 tys. pracowników, w 1954 uruchomiono Chłodnię Składową oraz Okręgową Spółdzielnię Mleczarską, Zakłady Jajczarsko-Drobiarskie, Zakłady Zbożowe, Zakłady Piekarnicze, Fabrykę Pasz Treściwych „Bacutil”. W 1964 uruchomiono nowoczesny zakład Zamojskich Fabryk Mebli przy ul. Kilińskiego, bazujący na starej fabryce mebli giętych przy ul. Lubelskiej, zatrudniającej przed wojną zaledwie 80 pracowników. Dziś jest to największy w Zamościu zakład przemysłowy zatrudniający 3 tys. pracowników. Odnotować należy także Klinkiernie Drogowe i Zakłady Materiałów Budowlanych. Uruchomione w 1971 i rozbudowane w 1975 Zakłady Odzieżowe „Cora” dały pracę ok. 1700 kobietom. Ważna rola przypadła Zakładowi Energetycznemu zajmującemu się, po reorganizacji w 1950, rozprowadzaniem energii elektrycznej na teren Zamojszczyzny i nieco dalej. W 1973 powstała Fabryka Domów pracująca metodą Kestinga i produkująca rocznie 1200 mieszkań na potrzeby zamojskiego budownictwa. Niemal jednocześnie, bo w 1974 została wzniesiona i uruchomiona Fabryka Elementów Wyposażenia Budownictwa „Metalplast”, zatrudniająca 850 pracowników- Zakład ten wzniesiony przy ul. Kilińskiego, wyróżnia się pięknym rozwiązaniem architektonicznym. Wiele zamojskich zakładów szczyci się produkcją o wysokiej jakości, przeznaczoną w niemałym procencie na eksport.

Mimo stworzenia wielu nowych stanowisk pracy, jeszcze istnieje pewna rezerwa rąk ludzkich (zwłaszcza kobiecych), planuje się więc uruchomienie nowych zakładów i rozbudowę istniejących. Rozwój przemysłu pociągnął za sobą powstanie 2 dzielnic, w których zlokalizowano zakłady i bazy materiałowe wielu przedsiębiorstw: pn. dzielnica przemysłowo-składowa wzdłuż ul. Kilińskiego i dzielnica zach. wzdłuż ul. Hanki Sawickiej. Zamość może się pochwalić produkcją 18 zakładów przemysłowych, które w 1975 r. wyprodukowały towary o wartości 5,5 mld zł (w 1970 wartość produkcji wynosiła 2,1 mld zł).

Obok budownictwa przemysłowego intensywnie, choć nieco później — od 1956, zaczęło się rozwijać budownictwo mieszkaniowe. Powstało lub jest w budowie 10 osiedli, 5 z zabudową wielokondygnacjową, pozostałe z domkami jedno- lub dwurodzinnymi. W 1. 1956—72 zbudowano osiedle Planty z 44 blokami dwu- i trzypiętrowymi- Czteropiętrowa zabudowa znalazła się jeszcze w 2 osiedlach: Powiatowa (realizowana od 1967) oraz Przedmieście Lubelskie zw. też Orzeszkowej (budowane od 1969). Dwa najnowsze osiedla, znajdujące się w trakcie realizacji, Kilińskiego (rozpoczęte w 1974) i Długa wznoszone są już z elementów produkowanych przez Zamojską Fabrykę Domów. Wysokim standardem będzie odznaczało się Osiedle Długa, rozpoczęte w 1976 i przeznaczone dla 10 tys. mieszkańców. Osiedla zaprojektowano z siecią usług, przedszkoli i szkół podstawowych. Osiedla z indywidualną zabudową domków rodzinnych (Podgroble, Zamczysko, Wiśniowa, Promyk, częściowo Powiatowa) są budowane na przydzielonych działkach, przy pomocy kredytów państwowych. Niemały udział w budownictwie mieszkaniowym ma spółdzielczość, która do 1964 wybudowała 17 budynków z 652 mieszkaniami.

Złagodzenie deficytu mieszkaniowego, który mimo wszystko istnieje, utrudnia konieczność rozgęszczenia zabytkowego śródmieścia w związku z podjętą w 1963 renowacją (przesiedla się ok. 500 rodzin). Perspektywiczny . plan ogólny zagospodarowania przestrzennego, opracowany do 1985, przewiduje dalszą zabudowę mieszkaniową wielokondygnacjową w osiedlach Przedmieście Lubelskie i przy ul. Długiej i Kilińskiego oraz stworzenie nowego centrum administracyjno-usługowego na wsch. od śródmieścia, na terenie o pow. ok. 16 ha, między ul. Partyzantów, Dzierżyńskiego, Długą, Świerczewskiego (konkurs architektoniczny został rozstrzygnięty w 1969 i wygrany przez Jacka Jedynaka z Warszawy; realizację rozpoczęto w 1975). Centrum ma przejąć wiele funkcji zabytkowego śródmieścia przez zlokalizowanie tu gmachów sądu, prokuratury, obiektów kulturalnych i handlowych. W okresie powojennym wzniesiono również wiele budowli użyteczności publicznej (m. in. siedzibę Urzędu Wojewódzkiego i gmach PZU).

Wiele troski poświęcono po wojnie konserwacji zespołu architektonicznego zabytkowego śródmieścia.

You May Also Like

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *